Πώς γράφεται το Κτή(ί)ριο;

Κάποιοι γράφουν τη λέξη κτίριο με γιώτα και άλλοι με ήτα. Τελικά, ποια είναι η σωστή ορθογραφία της, η οποία έχει προκαλέσει αμέτρητες – και έντονες – συζητήσεις και μάλιστα κάποια στιγμή απασχόλησε και την Ακαδημία Αθηνών; Η απάντηση δεν είναι τόσο ξεκάθαρη.

Όπως γράφει ο φιλόλογος Άρης Ιωαννίδης σε άρθρο του στο schooltime.gr, κατά τον Γ. Μπαμπινιώτη: το ρήμα “κτίζω” δεν μπορεί να δώσει παράγωγα με ανύπαρκτη κατάληξη -ριο. Δεν μπορούμε δηλαδή να έχουμε κτί-ριο.

- Διαφήμιση -

Το “κτίζω” θα μπορούσε μόνο να δώσει “κτιστήριο” (πρβλ. φροντίζω – φροντιστήριο), τύπος που ούτε κι αυτός μαρτυρείται να υπάρχει. Άρα η λέξη έχει διαφορετική ετυμολογική προέλευση και, επομένως, διαφορετική ορθογραφία. Παράγεται είτε από το “οικητήριον” (οικώ> οικητήριο > κτήριο, με αποβολή του αρχικού φωνήεντος και ανομοιωτική συγκοπή του -η) είτε από το “ευκτήριον” (οίκημα), όπου μετά τη σίγαση του πρώτου συνθετικού ευ- και την αποβολή του τελικού ν προκύπτει το όνομα κτήριο. Είτε στη μία είτε στην άλλη περίπτωση η γραφή με -η (κτήριο) είναι η μόνη σωστή.

Ο ίδιος όμως ο Γ. Μπαμπινιώτης δεν παραλείπει να κατατάξει το “κτη-” στις λεγόμενες “προκλητικές ορθογραφίες”, εννοώντας αυτές που αν και ετυμολογικά θεωρούνται σωστές, δεν πολυχρησιμοποιούνται. Συναινεί λοιπόν στη λαϊκή ετυμολογία της λέξης, πιθανόν γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις αυτή δίνει καλύτερες ενδεχομένως λύσεις.

Από την άλλη, ο Τριανταφυλλίδης στη Γραμματική του – που είναι και η επίσημη Γραμματική – γράφει το κτίριο με ι. Ίσως το κάνει για να καταστήσει τη γραφή της λέξης πιο απλή. Το ΛΚΝ προκρίνει τη γραφή “κτίριο” επειδή δέχεται την παρετυμολογική επίδραση του “κτίζω”. Όμως το εν λόγω ρήμα θα έδινε τον τύπο “κτιστήριο” (φροντίζω – φροντιστήριο, καθαρίζω – καθαριστήριο), που θα σήμαινε “εκεί όπου κτίζουμε” και όχι “εκεί όπου οικούμε”.

Το θέμα είχε απασχολήσει στο παρελθόν (στη δεκαετία του 1930) και την Ακαδημία Αθηνών. Η επίσημη θέση της ήταν η εξής: “Όσον και αν η γραφή κτήριον είναι ορθή (εκ του ευκτήριος οίκος – ευκτήριον – κτήριον), η Επιτροπή ουχ ήττον προτείνει να γράφεται κτίριον, ήτις γραφή άλλως τε έχει και επικρατήση πλέον λόγω της στενωτάτης μορφολογικής και σημασιολογικής της σχέσεως προς τα: κτίζω, κτίσμα, κτίσιμον (χτίζω, χτίσμα, χτίσιμο, χτίριο)”.

Τελικά τι κάνουμε; Ποια μορφή γραφής της λέξης υιοθετούμε; Το ζήτημα είναι πολύ ρευστό, ενώ τα σύγχρονα λεξικά καταχωρίζουν και τις δύο γραφές. Οπότε διαλέγεις και γράφεις το κτήριο όπως σου αρέσει, αφού και οι δύο μορφές είναι αποδεκτές.

Φωτό: Μιχάλης Πίσσας

- Διαφήμιση -
- Διαφήμιση -
PoiosTiGiati
PoiosTiGiatihttps://poiostigiati.gr
Αναρωτιέσαι; Κάνε κλικ να μάθεις...

ΔΕΣ ΚΙ ΑΥΤΑ

“Να τα εκατοστήσεις” ή “Να τα εκατοστίσεις”; Πώς γράφεται σωστά η γενέθλια ευχή;

Συνήθως στα γενέθλια κάποιου του ευχόμαστε να φτάσει ως τα εκατό χρησιμοποιώντας το ρήμα εκατοστίζω (και όχι εκατοστώ), το οποίο σημαίνει αυξάνω το πλήθος πραγμάτων που έχω ως...

Τι είναι η Αντζούγια (ή Αντσούγια);

Οι περισσότεροι - και δη οι καλοφαγάδες - σίγουρα έχουν γευτεί την αντζούγια. Αποτελεί ένα ιδανικό συνοδευτικό για όλα τα λαδερά φαγητά και τα όσπρια αλλά...

Ζήλια ή Ζήλεια; Πώς γράφεται σωστά το… βασανιστικό συναίσθημα;

Σύμφωνα με τον Σέξπιρ (στο έργο του “Οθέλος”), είναι ένα τέρας με πράσινα μάτια (η λαϊκή φράση “πρασίνισε από τη ζήλια του” παραπέμπει στο ίδιο χρώμα). Μακάρι αυτό το τέρας...

Τι είναι ο Κολαούζος (που δεν τον θέλει το χωριό που φαίνεται);

Θα έχεις ακούσει την παροιμία "Χωριό που φαίνεται κολαούζο δεν θέλει". Τι είναι όμως ο κολαούζος; Ο κολαούζος έχει 4 έννοιες...

Τι σημαίνει στα ελληνικά το Μπερκέτι (Μπερεκέτι);

"Πήγαμε τρεις μέρες διακοπές στο χωριό και περάσαμε μπερκέτι!". Τελικά, περάσαμε καλά ή άσχημα; Για δες…

Τι σημαίνουν τα αρχικά Κ.Τ.Ε.Λ;

Χρησιμοποιούμε για ευκολία τη συντομογραφία (αρκτικόλεξο) της επωνυμίας των επιχειρήσεων που είναι: Κοινά Ταμεία...

Τι σημαίνει LOL σήμερα και τι σήμαινε κάποτε;

Για να ακριβολογούμε, το "LOL" δεν είναι λέξη αλλά σύντμηση φράσης (αρκτικόλεξο). Στις μέρες μας προέρχεται από τα αρχικά των λέξεων Laughing Out Loud - δηλαδή...

Τι σημαίνει στην κυριολεξία η λέξη Μπαγάσας; Αν την χρησιμοποιείς, πρέπει να ξέρεις…

Κατεργαράκος, επιτήδειος, κάποιος που πετυχαίνει αυτό που θέλει με πονηρό τρόπο. Αλλά και παλιάνθρωπος, απατεώνας, διεφθαρμένος, αναξιόπιστος. Αυτό...

Γιατί δίνουμε το “παρών” και όχι το παρόν;

Δίνω το "παρών" (με εισαγωγικά) μεταφορικά σημαίνει εμφανίζομαι κάπου, δηλώνω την παρουσία μου, παρίσταμαι. Δίνω το παρόν σημαίνει στην κυριολεξία δίνω το τώρα. Επομένως...

Πότε χρησιμοποιούμε το “συνίσταται” και πότε το “συνιστάται”;

Η έννοια του ρήματος διαφοροποιείται από τη θέση του τόνου. Το συνίσταται είναι γ΄ πρόσωπο ενικού αριθμού του ρήματος συνίσταμαι και αποκτά διάφορες...

Πότε βάζουμε αποσιωπητικά (…) σε μια πρόταση;

Πολλές φορές βάζουμε αποσιωπητικά σε μία πρόταση, αλλά δεν το κάνουμε πάντα με τον σωστό τρόπο. Δες πότε και πού μπαίνουν. Καταρχάς, τα αποσιωπητικά είναι πάντοτε…

Τι σημαίνουν τα αρχικά POS;

Στην Ελλάδα, όταν αναφερόμαστε στο POS, εννοούμε το μηχάνημα (τερματικό) στο οποίο μπορούμε να πληρώσουμε για ένα προϊόν ή μια υπηρεσία με άμεση χρέωση του λογαριασμού μας ή μιας κάρτας. Ωστόσο, το POS δεν είναι το όνομα...

Τι είναι το Τζιβαέρι;

Ποιος δεν έχει ακούσει (και σιγοτραγουδήσει) τους υπέροχους στίχους από το "Τζιβαέρι", το οποίο αποτελεί ένα από τα πιο όμορφα παραδοσιακά μας τραγούδια… Τι είναι όμως...

Πότε μια λέξη παίρνει διπλό τόνο;

Όλες οι λέξεις - πλην των μονοσύλλαβων - παίρνουν έναν τόνο, σύμφωνα με το μονοτονικό σύστημα. Οι λέξεις όμως που τονίζονται στην...

Τι είναι το σμπάρο που καμιά φορά… πετυχαίνει δυο τρυγόνια;

Μ΄ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια, λέμε όταν με μία προσπάθεια μπορεί κάποιος να έχει διπλό όφελος. Τι είναι όμως...
- Διαφήμιση -

ΑΠΟΡΕΙΣ;

- Διαφήμιση -