Πόσα νησιά είναι τα Δωδεκάνησα; Πάντως, 12 δεν είναι…

-

Τα Δωδεκάνησα – αφού το λέει και το όνομά τους – είναι δώδεκα. Σωστά; Λάθος. Ούτε δώδεκα είναι ούτε αυτά που ξέρουμε σήμερα ως Δωδεκάνησα ήταν κάποτε τα Δωδεκάνησα…

Μπερδεύτηκες; Η ιστορία θα σε ξεμπερδέψει.

Τα Δωδεκάνησα ήταν οι Κυκλάδες

Η ονομασία «Δωδεκάνησος» ή «Δωδεκάνησα» αναφέρεται σήμερα σε ένα νησιωτικό σύμπλεγμα που βρίσκεται στο ανατολικό Αιγαίο και περιλαμβάνει 15 κύρια νησιά: Αγαθονήσι, Αστυπάλαια, Κάλυμνο, Κάρπαθο, Κάσο, Καστελλόριζο, Κω, Λειψούς, Λέρο, Νίσυρο, Πάτμο, Ρόδο, Σύμη, Τήλο και Χάλκη, καθώς και 93 νησίδες. Από την αρχαιότητα τα νησιά αυτά ανήκαν στο ευρύτερο σύμπλεγμα των Νοτίων Σποράδων.

Το όνομα «Δωδεκάνησος» πρωτοεμφανίζεται σε βυζαντινές πηγές του 8ου αιώνα και δεν αφορούσε τα σημερινά Δωδεκάνησα, αλλά τα δώδεκα νησιά των Κυκλάδων που βρίσκονται γύρω από τη Δήλο. Η ονομασία πιθανόν να είναι πολύ παλαιότερη και σύγχρονοι ερευνητές εικάζουν ότι ανάγεται τουλάχιστον σε έναν κατάλογο των δώδεκα νησιών του Στράβωνα.

Τα Δωδεκάνησα της οθωμανικής αυτοκρατορίας

Ο όρος «Δωδεκάνησος» συνέχισε να χρησιμοποιείται για τις Κυκλάδες κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα και μέχρι τον 18ο αιώνα, τόσο στη δημώδη γλώσσα όσο και σε λόγια έργα. Η μεταφορά της ονομασίας στη σημερινή Δωδεκάνησο έχει τις ρίζες της στην οθωμανική κυριαρχία.

Μετά την κατάκτηση της Ρόδου το 1522 τα δυο μεγαλύτερα νησιά της Ρόδου και της Κω περιήλθαν υπό άμεση οθωμανική διοίκηση, ενώ τα υπόλοιπα (ανάμεσά τους και η Ικαρία), συνήθως αναφερόμενα ως τα δώδεκα προνομιούχα νησιά του Αρχιπελάγους, απολάμβαναν ευρείας αυτοδιοίκησης και φορολογικών προνομίων. Μετά το 1869, καθώς η οθωμανική αυτοκρατορία προσπαθούσε να εκσυγχρονιστεί και να υιοθετήσει έναν πιο ομοιόμορφο και συγκεντρωτικό διοικητικό μηχανισμό, αυτά τα προνόμια άρχισαν να περιορίζονται, ώσπου καταργήθηκαν πλήρως με την επικράτηση των Νεότουρκων το 1909.

Τα Δωδεκάνησα της ιταλικής κυριαρχίας

Όταν ο ελληνικός τύπος της εποχής άρχισε να αναφέρεται στο ζήτημα, χρησιμοποιήθηκε ο όρος «Δωδεκάνησος» για να δηλώσει τα δώδεκα προνομιούχα νησιά (Κάλυμνος, Σύμη, Λέρος, Ικαρία, Πάτμος, Αστυπάλαια, Νίσυρος, Χάλκη, Τήλος, Κάρπαθος, Κάσος, και Καστελόριζο). Λίγο αργότερα, το 1912, τα περισσότερα νησιά καταλήφθηκαν από την Ιταλία στο πλαίσιο του ιταλοτουρκικού πολέμου – εκτός από το Καστελόριζο, που περιήλθε υπό ιταλική κυριαρχία μόλις το 1921, και την Ικαρία που με την έκρηξη του Α’ Βαλκανικού Πόλεμου ενώθηκε με την Ελλάδα. Τη θέση των δυο τελευταίων νησιών πήραν η Κως και η Ρόδος επαναφέροντας τον αριθμό των μειζόνων νήσων υπό ιταλική κυριαρχία σε δώδεκα.

Ο όρος «Δωδεκάνησος» χρησιμοποιήθηκε και πάλι το 1913, όταν ο ελληνικός τύπος άρχισε να κινητοποιείται υπέρ της ένωσης των ιταλοκρατούμενων νησιών με την Ελλάδα. Οι ίδιες οι ιταλικές αρχές βοήθησαν στην καθιέρωσή του, όταν ονόμασαν την κτήση τους «Ρόδος και Δωδεκάνησος» (Rodi e Dodecaneso), με τους Λειψούς να «προάγονται» και να παίρνουν τη θέση της Ρόδου, την οποία οι Ιταλοί θεωρούσαν ξεχωριστή λόγω της ιδιαίτερης σημασίας της.

Τα Ιταλικά Νησιά του Αιγαίου Πελάγους

Μέχρι το 1920 ο όρος «Δωδεκάνησος» είχε επικρατήσει για να δηλώνει τα ιταλοκρατούμενα νησιά στο σύνολό τους, πράγμα που αναγνωρίστηκε και από τους Ιταλούς με τον διορισμό του πρώτου μη στρατιωτικού κυβερνήτη, κόμη Κάρλο Σένι, ως «Αντιβασιλέα της Δωδεκανήσου» (Reggente del Dodecaneso) στις 7 Αυγούστου 1920.

Με την άνοδο του Μουσολίνι στην εξουσία έγιναν προσπάθειες να ελαττωθεί η χρήση του ονόματος, πλέον στενά συνδεδεμένου με τις ελληνικές αξιώσεις επί των νησιών, και υιοθετήθηκε η επίσημη ονομασία «Ιταλικά Νησιά του Αιγαίου Πελάγους» (Isole italiane dell’Egeo). Αλλά αυτή δεν απέκτησε ποτέ απήχηση πέραν του ιταλικού διοικητικού μηχανισμού.

Τελικά, τα νησιά ενώθηκαν με την Ελλάδα το 1947, αρχικά ως Γενική Διοίκηση Δωδεκανήσου και μετά το 1955 ως Νομός Δωδεκανήσου.

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΠΟΡΙΕΣ

Πόσα είναι όλα τα ελληνικά νησιά;

Τα περισσότερα ελληνικά νησιά βρίσκονται στο Αιγαίο πέλαγος, λιγότερα στο Ιόνιο και ελάχιστα στο Λιβυκό και σε άλλα μικρότερα πελάγη...

Πόσες είναι οι Ήπειροι; Τέσσερις, έξι, επτά; Εξαρτάται από το πού ζεις…

Παγκοσμίως επικρατούν 5 μοντέλα διαχωρισμού των ηπείρων, σύμφωνα με διαφορετικές τεκτονικές, γεωγραφικές, γεωπολιτισμικές και ιστορικές...

Πόσα γραμμάρια είναι ένα λίτρο;

Η μετατροπή ενός λίτρου σε γραμμάρια εξαρτάται από την πυκνότητα του υγρού ή του αερίου που θέλουμε να μετρήσουμε. Εκτός από το νερό...

Πόσα τετραγωνικά μέτρα είναι ένα στρέμμα;

Το στρέμμα είναι μονάδα μέτρησης εμβαδού. Το χρησιμοποιούμε κυρίως στην Ελλάδα για να μετρήσουμε εκτάσεις γης...

Πόσα (και ποια) νησιά είναι οι Κυκλάδες;

Μπορεί να κάνεις συχνά τις διακοπές σου στις Κυκλάδες, αλλά έχεις ποτέ αναρωτηθεί πόσα και ποια νησιά τις απαρτίζουν; Πριν από τις καλοκαιρινές...

Βασιλικός στη γλάστρα: Πώς θα τον φροντίζεις σωστά;

Είναι αρωματικός, γευστικός, εντομοαπωθητικός, απολυμαντικός και… γαμήλιος. Ο βασιλικός είναι ένα από τα πιο αγαπημένα βότανα παγκοσμίως και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου στολίζει καμαρωτός και φουντωτός μπαλκόνια και...

ΝΕΕΣ ΑΠΟΡΙΕΣ

Ποια πόλη της Ελλάδας είναι το Κλεινόν Άστυ;

Ο κλεινός είναι αρχαιοελληνικό επίθετο και σημαίνει ένδοξος, ονομαστός, ξακουστός. Προέρχεται από το κλέος, που σημαίνει δόξα. Κλεινόν λοιπόν είναι το...

Πώς ανορθώνεται με φυσικό τρόπο το πεσμένο στήθος;

Αν το στήθος σου δεν στέκεται ακριβώς στο ύψος του, υπάρχει μια πανεύκολη άσκηση που μπορείς να κάνεις ανά πάσα στιγμή της ημέρας, όπου κι αν βρίσκεσαι...

Πού πετάμε τα άχρηστα γκαζάκια και σπρέι; Σε κανονικό κάδο ή στον μπλε της ανακύκλωσης;

Γκαζάκια, σπρέι και άλλα δοχεία "υπό πίεση" που θέλεις να πετάξεις μπορείς να τα ρίχνεις σε μπλε κάδους ανακύκλωσης. Με μια βασική προϋπόθεση...