Πότε “χτυπήθηκε” ο πρώτος φραπέ στην Ελλάδα;

Ο πιο δημοφιλής καφές στη χώρα μας “γεννήθηκε” τυχαία το 1957, όταν ο Δημήτριος Βακόνδιος, υπάλληλος της εταιρείας Δρίτσας που αντιπροσώπευε τα προϊόντα της Nestle στην Ελλάδα, τον “χτύπησε” και τον γεύτηκε για πρώτη φορά στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης.

Εκείνη τη χρονιά η εταιρεία του Γιάννη Δρίτσα παρουσίαζε στη Δ.Ε.Θ ένα νέο προϊόν για παιδιά, ένα σοκολατούχο ρόφημα που παρασκευαζόταν στιγμιαία αναμιγνύοντάς το με γάλα και χτυπώντας το στο σέικερ. Ο Δημήτριος Βακόνδιος συνήθιζε να πίνει Nescafe, που ήταν στιγμιαίος καφές και παρασκευαζόταν από τη Nestle. Σε ένα διάλειμμα που έκανε κατά την διάρκεια της έκθεσης θέλησε να πιει καφέ, αλλά επειδή δεν έβρισκε ζεστό νερό σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει το σέικερ για να φτιάξει τον καφέ του με κρύο νερό. Έβαλε καφέ, ζάχαρη και νερό, τα κούνησε και δημιούργησε τον πρώτο φραπέ. Μετά από χρόνια δήλωνε ότι δεν μπορούσε να συνειδητοποιήσει πώς ένα απλό πείραμα τον οδήγησε στην εφεύρεση του διασημότερου ροφήματος στην Ελλάδα.

Γιατί τον λέμε φραπέ;

Η λέξη φραπέ είναι γαλλική (frappe) και σημαίνει “χτυπημένος”. Ως ξένη λέξη κανονικά είναι ουδέτερη και άκλιτη (το φραπέ). Όμως, σε αντίθεση με τις περισσότερες γαλλικές λέξεις που έχουμε δανειστεί και παραμένουν άκλιτες, η συγκεκριμένη κατά την ενσωμάτωση στην ελληνική γλώσσα και τη χρήση της υπέστη μετάπλαση μετατρεπόμενη σε κλιτή με αλλαγή του γένους σε αρσενικό (ο φραπές, του φραπέ, οι φραπέδες κλπ.), κυρίως στην καθομιλουμένη, κατ΄ αναλογίαν της κλίσης της λέξης “καφές”.

Κάποιοι τον φραπέ τον ονομάζουν και “φραπεδιά” ή, σπανιότερα, “φραπόγαλο”, που είναι ο φραπές με γάλα. Υπάρχει επίσης και ο “τουριστικός” (φραπές γλυκός με γάλα), που τον έχουν ονομάσει έτσι οι ντόπιοι σε τουριστικά θέρετρα της Ελλάδας λόγω της συχνής κατανάλωσής του από τους τουρίστες.

Στη Γαλλία frappe ονομάζουν ένα παγωμένο ρόφημα, που παρασκευάζεται επίσης χτυπώντας το σε σέικερ αλλά από γάλα ή χυμό φρούτων χωρίς καφέ και δεν έχει σχέση με τον ελληνικό φραπέ.

Διάσημος εντός και εκτός Ελλάδας

Ο “χτυπημένος” καφές μετά τη Δ.Ε.Θ λανσαρίστηκε και είχε μεγάλη επιτυχία σε όλη την Ελλάδα, όπου πλέον καταναλώνεται όλο τον χρόνο. Από τη δεκαετία του ΄90 είναι το υπ΄ αριθμόν ένα ρόφημα και στην Κύπρο, όπου συνήθως σερβίρεται “αδύνατος”, χωρίς πολύ καφέ.

Τα τελευταία χρόνια καφές φραπέ υπάρχει σε σουπερμάρκετ της Γερμανίας, ενώ έχει βρεθεί να προσφέρεται στο Βουκουρέστι, στο Μπιλμπάο (αλλά και σε άλλες πόλεις) της Ισπανίας, στο Όσλο (στο Μουσείο του Mουνχ) και στην Αγία Πετρούπολη. Αρκετοί καταστηματάρχες στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης έχουν πάντα διαθέσιμο φραπέ για τους Έλληνες τουρίστες – πελάτες τους. Όμως σε πολλές περιπτώσεις στο εξωτερικό, παρόλο που πωλείται σαν frappe, παρασκευάζεται από άλλου είδους καφέ (συνήθως εσπρέσο) ή προσφέρεται με σαντιγί.

Είναι πολύ δημοφιλής σε τουρίστες που επισκέπτονται την Ελλάδα, ορισμένοι εκ των οποίων τον αναμειγνύουν με διάφορες χαρακτηριστικές ελληνικές γεύσεις, όπως π.χ. με ούζο.

Ο φραπές πίνεται επίσης σε μικρές ποσότητες στην Ταϊλάνδη και στη Μαλαισία, ενώ τα τελευταία χρόνια οι Βαλκάνιοι μετανάστες στην Ελλάδα τον μετέφεραν στις πατρίδες τους, αλλά με διαφορές (π.χ. στη Βουλγαρία πολλές φορές χρησιμοποιείται κόκα-κόλα αντί νερού, ενώ στη Σερβία προστίθεται πάντα παγωτό).

Χαρακτηριστικό ίσως της εξάπλωσής του είναι το γεγονός πως βρέθηκε να προσφέρεται – διαφημιζόμενος μάλιστα στα ελληνικά – ως και σε όαση ερήμου στην Τυνησία!

* Πληροφορίες: el.wikipedia.org