Πότε απονεμήθηκαν τα πρώτα Βραβεία Νόμπελ;

Τα βραβεία Νόμπελ (ορθή προφορά Νομπέλ) είναι τα πιο προβεβλημένα βραβεία στον κόσμο και σημείο αναφοράς για άλλες ανάλογες προσπάθειες που ακολούθησαν. Θεσμοθετήθηκαν το 1895 με τη διαθήκη του Σουηδού επιχειρηματία και εφευρέτη Άλφρεντ Νόμπελ (1833-1896). Ανακοινώνονται κάθε χρόνο τον Οκτώβριο και απονέμονται (από το 1901) στις 10 Δεκεμβρίου, επέτειο θανάτου του Νόμπελ.

Τα βραβεία είναι πέντε: Φυσικής, Χημείας, Ιατρικής και Φυσιολογίας, Λογοτεχνίας και Ειρήνης, ενώ ένα έκτο, αυτό των Οικονομικών, προστέθηκε το 1968 με χορηγό την Τράπεζα της Σουηδίας. Το συγκεκριμένο βραβείο απλώς φέρει την ονομασία “Νόμπελ”, χωρίς να σχετίζεται με τη βούληση του Άλφρεντ Νόμπελ, αλλά απονέμεται στη μνήμη του.

Το κάθε βραβείο συνίσταται σε ένα χρυσό μετάλλιο, ένα δίπλωμα στο οποίο αναγράφεται το αιτιολογικό της απονομής και ένα μεγάλο χρηματικό ποσό (χιλιάδων ευρώ), που ποικίλλει ανάλογα με τα έσοδα του Ιδρύματος Νόμπελ, θεματοφύλακα των βραβείων. Η απονομή γίνεται στη Στοκχόλμη και στο Όσλο (για το Νόμπελ Ειρήνης).

Ποιος ήταν ο Άλφρεντ Νόμπελ

Ο Άλφρεντ Νόμπελ (1833-1896) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του 19ου αιώνα. Χημικός, μηχανικός, εφευρέτης και επιχειρηματίας κατοχύρωσε 350 πατέντες, με πιο γνωστές αυτές για την ανακάλυψη της δυναμίτιδας και του πυροκροτητή. Ως επιχειρηματίας δραστηριοποιήθηκε κυρίως στην πολεμική βιομηχανία.

Παρόλο που διαπνεόταν από φιλειρηνικά συναισθήματα και ήλπιζε ότι η καταστρεπτική δύναμη των εφευρέσεών του θα μπορούσε να συντελέσει στο να δοθεί ένα τέλος στους πολέμους, έβλεπε με απαισιοδοξία το μέλλον του ανθρωπίνου γένους. Οι διαπιστώσεις του αυτές, αλλά και σχόλια του Τύπου που τον χαρακτήριζαν “Έμπορο του Θανάτου”, τον οδήγησαν να φροντίσει την υστεροφημία του.

Με τη διαθήκη του της 27ης Νοεμβρίου 1895 – έναν χρόνο πριν από τον θάνατό του – διέθεσε το 94% της τεράστιας περιουσίας του για να υλοποιηθεί αυτό που θεωρείται σήμερα η μεγαλύτερη τιμητική διάκριση στον κόσμο: Το Βραβείο Νόμπελ.

Στη διαθήκη ορίζεται ότι “τα βραβεία θα δίνονταν κάθε χρόνο σε όσους, κατά τον προηγούμενο χρόνο, θα είχαν προσφέρει τη μεγίστη ωφέλεια στην ανθρωπότητα” στους τομείς της Φυσικής, της Χημείας, της Φυσιολογίας και Ιατρικής, της Λογοτεχνίας και της Ειρήνης.

Με την ίδια διαθήκη συστήθηκε το “Ίδρυμα Νόμπελ” (29 Ιουνίου 1900), το οποίο φροντίζει για τη σωστή εκπλήρωση των όρων της, σύμφωνα με τη βούληση του διαθέτη.

Ποιοι πήραν τα πρώτα βραβεία

Τα πρώτα βραβεία Νόμπελ απονεμήθηκαν στις 10 Δεκεμβρίου 1901, κατά την πέμπτη επέτειο από τον θάνατο του Άλφρεντ Νόμπελ. Οι βραβευθέντες ήταν: ο Γερμανός φυσικός Βίλχελμ Ρέντγκεν (Νόμπελ Φυσικής) για την ανακάλυψη των ακτίνων Χ, ο Ολλανδός χημικός Γιάκομπους βαν’τ Χοφ (Χημείας) για την ανακάλυψη των νόμων της χημικής δυναμικής και ωσμωτικής πίεσης στα διαλύματα, ο Γερμανός γιατρός Εμίλ φον Μπέρινγκ (Ιατρικής – Φυσιολογίας) για το έργο του που αφορούσεσ τη χρήση του ορού ως θεραπευτικού μέσου και ο Γάλλος ποιητής Σιλί Πριντόμ (Λογοτεχνίας).

Το Νόμπελ Ειρήνης μοιράστηκαν ο Ελβετός έμπορος Ερρίκος Ντινάν και ο Γάλλος ειρηνιστής Φρεντερίκ Πασί, ο πρώτος για την ίδρυση του Ερυθρού Σταυρού και ο δεύτερος και τους αγώνες του για την εμπέδωση της διεθνούς ειρήνης.

Τι έγραψε ο Νόμπελ στη διαθήκη του

Οι γενικές αρχές που διέπουν την απονομή των βραβείων διατυπώθηκαν από τον ίδιο τον Νόμπελ στη διαθήκη του, ενώ το 1900 συμφωνήθηκε η θέσπιση συμπληρωματικών διατάξεων (ερμηνευτικών, διαχειριστικών και διοικητικών) μεταξύ του Ιδρύματος Νόμπελ και των στενών συγγενών του διαθέτη.

Σύμφωνα με τη διαθήκη του Νόμπελ, τα βραβεία Φυσικής και Χημείας απονέμονται από τη Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών, το βραβείο της Φυσιολογίας – Ιατρικής από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα της Στοκχόλμης, το βραβείο της Λογοτεχνίας από τη Σουηδική Ακαδημία και το βραβείο της Ειρήνης από πενταμελή επιτροπή, η οποία εκλέγεται από τα νορβηγικά νομοθετικά σώματα (Στόρτινγκ).

Ο διαθέτης είχε εκφράσει την επιτακτική επιθυμία κατά την απονομή των βραβείων να μην λαμβάνεται καθόλου υπόψη η εθνικότητα των υποψηφίων, αλλά να απονέμεται το βραβείο στον καλύτερο, ανεξαρτήτως εάν είναι Σουηδός ή όχι.

Το Ίδρυμα Νόμπελ δεν ασχολείται με την ανάδειξη των υποψηφιοτήτων, τις συζητήσεις και τις αποφάσεις των επιτροπών και γενικά με τη διαδικασία απονομής των βραβείων, αλλά φροντίζει μόνο το οικονομικό σκέλος του βραβείου και τη διοικητική υποστήριξη των αρμόδιων επιτροπών.

Ένα βραβείο είτε δίνεται ολόκληρο σε ένα μόνο πρόσωπο είτε μοιράζεται σε δύο ή τρία πρόσωπα. Μπορεί να δοθεί βραβείο περισσότερες από μία φορές στο ίδιο πρόσωπο.

Δεν είναι δυνατόν να προταθεί μεταθανάτια ένα πρόσωπο για βράβευση, αν όμως η πρόταση για βράβευσή του έγινε κανονικά (πριν από τον θάνατό του), η βράβευση μπορεί να γίνει μεταθανάτια. Αυτό συνέβη στις περιπτώσεις του Νταγκ Χάμαρσκγελντ (Ειρήνης, 1961), του Έρικ Κάρλφελτ (Λογοτεχνίας, 1931) και του Ραλφ Στάινμαν (Ιατρικής, 2011).

Αν ο βραβευόμενος αποποιηθεί ή δεν παραλάβει το βραβείο του μέσα σε ορισμένη προθεσμία, το χρηματικό ποσό επιστρέφεται στο ίδρυμα. Έχουν σημειωθεί αποποιήσεις βραβείων Νόμπελ στην ιστορία του θεσμού, με χαρακτηριστικότερη αυτή του Ζαν-Πολ Σαρτρ το 1964. Ακόμα, σε κάποιες περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις χωρών με ολοκληρωτικά ή αυταρχικά καθεστώτα έχουν απαγορεύσει στον βραβευόμενο να δεχθεί το Βραβείο Νόμπελ. Παρόλα αυτά, ο βραβευόμενος καταχωρίζεται στη βίβλο των κατόχων Βραβείων Νόμπελ με την παρατήρηση: “Δεν αποδέχθηκε το βραβείο”.

Πότε δεν δίνεται ένα βραβείο

Είναι δυνατόν να μην γίνει απονομή ενός βραβείου για μία χρονιά, αν δεν υπάρξει υποψήφιος άξιος βράβευσης, σύμφωνα με το πνεύμα της διαθήκης του Νόμπελ, ή αν η παγκόσμια κατάσταση εμποδίζει τη συγκέντρωση των απαραίτητων πληροφοριών κατά χώρα για τη λήψη απόφασης, όπως έχει συμβεί κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων.

Οι απονομές των Νόμπελ Φυσικής, Χημείας και Ιατρικής είναι οι λιγότερο αμφιλεγόμενες, ενώ αντίθετα εκείνες της Λογοτεχνίας και της Ειρήνης, λόγω της φύσης των δύο αυτών τομέων, υπήρξαν σε μεγαλύτερο βαθμό αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων και αμφισβητήσεων.

Έλληνες Νομπελίστες

Η Ελλάδα έχει κατακτήσει δύο Νόμπελ Λογοτεχνίας με τον ποιητή Γιώργο Σεφέρη (1963) και τον ομότεχνό του Οδυσσέα Ελύτη (1979).

Πηγή: sansimera.gr

* Αν θέλεις να λύσεις κι άλλες Απορίες, κάνε LIKE στη σελίδα μας στο FACEBOOK:

Δες κι αυτό

Περισσότερα Άρθρα

Δημοφιλή

Πότε βάζουμε αποσιωπητικά (…) σε μια πρόταση;

Πολλές φορές βάζουμε αποσιωπητικά σε μία πρόταση, αλλά δεν το κάνουμε πάντα με τον σωστό τρόπο. Δες πότε και πού μπαίνουν. Καταρχάς, τα αποσιωπητικά είναι πάντοτε…

Πότε χρησιμοποιούμε τη διπλή τελεία (:);

Η διπλή ή άνω κάτω τελεία (:) έχει διάφορες χρήσεις μέσα σε μια πρόταση. Τη βάζουμε κυρίως στις εξής περιπτώσεις: Όταν παραθέτουμε αυτολεξεί τα λόγια...

Πότε χρησιμοποιούμε το “συνίσταται” και πότε το “συνιστάται”;

Η έννοια του ρήματος διαφοροποιείται από τη θέση του τόνου. Το συνίσταται είναι γ΄ πρόσωπο ενικού αριθμού του ρήματος συνίσταμαι και αποκτά διάφορες...

Θέλεις να λύνεις τις Απορίες σου;

Κάνε εγγραφή στο Newsletter μας και θα έχεις τις απαντήσεις που χρειάζεσαι