Ποια μέρα αποκαλούμε Αποφράδα;

-

Αποφράδα μέρα είναι η μέρα που συνδέεται με κάποιο τραγικό γεγονός, το οποίο σημάδεψε τη ζωή ενός ανθρώπου ή (συνήθως) ενός λαού και που θεωρείται καταραμένη, γρουσούζικη.

Αποφράδες, δηλαδή ακατονόμαστες (από τη ρίζα φραδ- που αρχικά σήμαινε «λέω» και από την οποία προέρχονται οι λέξεις «φράση» και «ευφραδής»), ονόμαζαν οι αρχαίοι Αθηναίοι τις μέρες για τις οποίες δεν έπρεπε να γίνεται λόγος ή/και τις δυσοίωνες.

Ο όρος και στα νέα ελληνικά έχει παραμείνει με τη σημασία της άτυχης μέρας.

Αναφορές στις αποφράδες μέρες βρίσκουμε σε αρχαίους συγγραφείς, όπως ο Πλάτωνας, ο Πλούταρχος, ο Λυσίας και ο Λουκιανός. Ο τελευταίος στο έργο του «Ψευδολογιστής» (γνωστό επίσης και ως «περί της αποφράδος, κατά Τιμάρχου») αναλύει διεξοδικά την έννοια της αποφράδας μέρας:

«Πολλά πράγματα λέγουν οι Αθηναίοι ομοίως με τους άλλους ανθρώπους, αλλ΄ αποφράδα μόνοι αυτοί λέγουν την κακήν, κατηραμένην και απαισίαν και ομοίαν προς σε ημέραν: Ιδού έμαθες ήδη τυχαίως τι σημαίνει διά τους Αθηναίους η αποφράς ημέρα• όταν ούτε αι αρχαί λειτουργούν, ούτε αι δίκαι δικάζονται, ούτε ιεροτελεστίαι τελούνται και ουδέν εν γένει γίνεται εκ των αισίων, η ημέρα αύτη ονομάζεται αποφράς (μτφ. Ιωάννη Κονδυλάκη – από το Project Gutenberg).

Χρονολόγιο των αποφράδων ημερών θεωρείται ότι παρέδωσε ο Ησίοδος στο «Έργα και Ημέραι», του οποίου το δεύτερο μέρος (765-828) ασχολείται με τις ευνοϊκές και αποφράδες μέρες.

Νάχεν αστράψει ο ουρανός νάχε καγή η ώρα

Ως αποφράδα συνηθίζεται να αναφέρεται η μέρα κατά την οποία η Κωνσταντινούπολη αλώθηκε από τους Οθωμανούς, δηλαδή η 29η Μαΐου του 1453 (ημέρα Τρίτη). Γι΄ αυτή τη μέρα γράφει χαρακτηριστικά ο λαϊκός Ρόδιος στιχουργός Εμμανουήλ Γεωργιλάς:

«Νάχεν αστράψει ο ουρανός νάχε καγή η ώρα
Ήλιος, σελήνη μηδαμού να μ΄ είχαν ανατείλει
Και τέτοια μέρα μελανή να μ΄ είχε ξημερώσει
Εις του Μαΐου του μηνός, στας είκοσι εννέα
Τρίτην ημέραν δολερήν, που αυθέντευεν ο Άρης
Η φούσκωσις Ανατολής επήρασι την Πόλιν,
Οι Τούρκοι σκύλοι ασεβείς. Ω συμφορά μεγάλη
Εκείν΄ ημέρα σκοτεινή, αστραποκαϋμένη
Της Τρίτης της ασβολερής, της μαυρογελασμένης
Της Θεοκαρβουνόκαυστης, πουμπαρδοχαλασμένης
Λοιπόν μην ονειδίζετε τον βασιλέα αυθένταις
Διατί όλον το πταίσιμον ήτον εις τους ρηγάδες
Κ΄ εις τους αυθέντας της Φραγκιάς οπούπαν να βοηθήσουν
Την Πόλιν την θεόκτιστον να την αποκρατήσουν.

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΠΟΡΙΕΣ

Πού πετάμε τα άχρηστα γκαζάκια και σπρέι; Σε κανονικό κάδο ή στον μπλε της ανακύκλωσης;

Γκαζάκια, σπρέι και άλλα δοχεία "υπό πίεση" που θέλεις να πετάξεις μπορείς να τα ρίχνεις σε μπλε κάδους ανακύκλωσης. Με μια βασική προϋπόθεση...

Πόσα νησιά είναι τα Δωδεκάνησα; Πάντως, 12 δεν είναι…

Τα Δωδεκάνησα - αφού το λέει και το όνομά τους - είναι δώδεκα. Σωστά; Λάθος. Ούτε δώδεκα είναι ούτε αυτά που ξέρουμε σήμερα ως Δωδεκάνησα ήταν κάποτε…

Πότε μπαίνουν διαλυτικά στα φωνήεντα «Ι» και «Υ»;

Τα φωνήεντα Ι και Υ, όταν έπονται άλλων φωνηέντων, άλλοτε παίρνουν διαλυτικά και άλλοτε όχι: Γράφονται με διαλυτικά όταν προφέρονται χωριστά από το προηγούμενο φωνήεν, όπως π.χ. θεϊκός, ευνοϊκός, παρανοϊκός...

Βουητό στα αφτιά: Τι το προκαλεί και πώς θεραπεύεται;

Εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο αντιμετωπίζουν ένα ενοχλητικό σύμπτωμα, που δεν έχει εμφανή προέλευση: Ακούν κάποιο σφύριγμα, βουητό, κουδούνισμα ή βόμβο...

Πόσο υγιεινά είναι τα ταπεινά στραγάλια;

Θεωρούνται οι πιο παρακατιανοί ξηροί καρποί, αλλά άδικα. Γιατί τα στραγάλια (τα οποία, για την ακρίβεια, δεν είναι ξηροί καρποί αλλά ρεβίθια ψημένα) αποτελούν...

Γιατί οι φακές συνδυάζονται ιδανικά με το ρύζι; Δεν είναι μόνο θέμα γεύσης…

Τα όσπρια συνδυασμένα με ρύζι προσφέρουν όχι μόνο νοστιμιά αλλά και μεγάλα διατροφικά οφέλη. Κι αυτό γιατί ο συνδυασμός οσπρίων με δημητριακά...

ΝΕΕΣ ΑΠΟΡΙΕΣ

Γιατί οι Κόκορες λαλούν κάθε πρωί;

Ο κόκορας έχει ηγετική θέση σε ένα κοτέτσι. Είναι ο αρχηγός, ο φροντιστής, ο προστάτης, ο γεννήτορας. Είναι αυτός που επιβλέπει τις κότες και...

Ποια πόλη της Ελλάδας είναι το Κλεινόν Άστυ;

Ο κλεινός είναι αρχαιοελληνικό επίθετο και σημαίνει ένδοξος, ονομαστός, ξακουστός. Προέρχεται από το κλέος, που σημαίνει δόξα. Κλεινόν λοιπόν είναι το...

Πώς ανορθώνεται με φυσικό τρόπο το πεσμένο στήθος;

Αν το στήθος σου δεν στέκεται ακριβώς στο ύψος του, υπάρχει μια πανεύκολη άσκηση που μπορείς να κάνεις ανά πάσα στιγμή της ημέρας, όπου κι αν βρίσκεσαι...